خطبه نماز جمعه ۲۰ فرروردین ۱۳۹۵ صادقیه تهران

موضوع خطبه:حیاء
خطیب جمعه اهلسنت صادقیه تهران:استاد عزیز بابایی

سرمایه ی انسان تنها داشتن مال ، اولاد ، مقام وجاه حتی تنها داشتن علم وفناوری نیست بلکه برخوردار بودن از اخلاقها وخصلتهایی همچون حیاء هم سرمایه ی بزرگتری است که چنین سرمایه ای و صاحبان چنین سرمایه ای نزد خداوند متعال و خلق خدا منزلت والایی دارند. حیاء خصلتی نیکو در درون انسان است که باعث می شود،او به سوی انجام کارهای خیر رهنمود شده و از بدیها دوری گزیند. بهمین دلیل حیا همواره باعث بارش باران خیر و برکت و نفع بر دارنده اش می باشد. چنانکه پیامبر صلى الله علیه وسلم می فرمایند: (الحیاء لا یأتی إلا بخیر) [متفق علیه] یعنی: “حیاء جز خیر چیزی را ببار نمی آورد.” و نیز فرموده است: (الحیاء کله خیر) [مسلم] یعنی: ” حیاء همه اش خیر است.”
سیره نویسان درباره شرم و حیای پیامبراکرم -صلى الله علیه وسلم- نوشته اند که شرم وحیای آن حضرت از همه مردم بیشتر بود. ابوسعید خدری می گوید: شرم و حیای آنحضرت از دوشیزگان زیر چادر بیشتر بود، و هرگاه از چیزی خوششان نمی آمد، آثار آن ناخوشایندی در چهره آنحضرت مشهود می گردید . هیچگاه نگاه شان را بخاطر حیائی که داشتند بر چهره کسی نمی دوختند، پلکهایشان را پیوسته فرو می هشتند. نگاه هایشان به زمین طولانی تر از نگاه هایشان به آسمان بود. نگاه های آنحضرت غالباً مستقیم نبود و به نیم نگاهی اکتفا می فرمودند. از فرط شرم و حیا و کرامت نفس، چیزی را که خوش نداشتند مطرح نمی کردند. هرگز کسی را که از او کردار ناپسندی را به آنحضرت گزارش کرده بودند، نام نمی بردند؛ بلکه می گفتند: (ما بال أقوام یصنعون کذا) چه شده است که بعضی ها چنین و چنان کارها را انجام می دهند؟!آنحضرت سزاوارترین مردم به این ستایش فرزدق بود که می گوید:یغضی حیاء ویغضی من مهابته … فلا یکلم إلا حین یبتسم//خود ایشان از فرط شرم و حیا چشمان خویش فروهشته نگاه می دارند، دیگران نیز تحت تأثیر هیبت و ابهت ایشان چشمهایشان را فروهشته نگاه می دارند! با این ترتیب، کسی جرأت نمی کند که با ایشان سخن بگوید، مگر هنگامی که تبسم روی لبانشان نقش می بندد!؟
انواع و درجات حیاء:
۱)شرم و حیای انسان از الله متعال: بالاترین درجه حیا شرم کردن از خداوند متعال است. فرد مسلمان وقتی که ایمان دارد که خدا بر کردار او آگاه است و گفته هایش را شنیده و همواره او را می بیند. در برابر خداوند سبحان ادب نگه داشته و از او شرم می کند. و تلاش می نماید که با کارهای زشت و ناپسند خویش را نیالاید. خداوند متعال درباره ی کسانی که بدون شرم داشتن از او سبحانه و تعالی به گناه و نافرمانی دست می زنند، می فرماید: { یَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلاَ یَسْتَخْفُونَ مِنَ اللّهِ) [نساء: ۱۰۸] آنان می توانند (کارهای زشت خود را) از مردم پنهان دارند ، ولی نمی توانند آن را از خدا پنهان دارند که همیشه با آنان است “مسلمانی که هنگام ارتکاب گناه و معصیت از پروردگارش شرم دارد، به شدت از خداوند خجالت کشیده و به سرعت به سوی پروردگار خویش بازمی گردد و طلب بخشش و مغفرت می کند. پیامبر صلى الله علیه و سلم فرمودند: «اسْتَحْیُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». یعنی: «از خداوند آنچنان که شایسته ی او است شرم داشته باشید». گفتند: یا رسول الله، سپاس خدای را، ما از خداوند شرم داریم. فرمود: «لَیْسَ ذَاکَ نه بدان گونه وَلَکِنَّ الاِسْتِحْیَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ آزرم داشتن از خداوند چنانچه سزاوار است اینست که: أَنْ تَحْفَظَ نگاه داری کنی الرَّأْسَ وَمَا وَعَى سر خویش را و هرچه می اندوزد وَتَحْفَظَ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى شکم خویش را و آنچه دربرمی گیرد وَتَتَذَکَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى و مرگ و فساد و پوسیدگی آن را به خاطر آوری.وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَهَ تَرَکَ زِینَهَ الدُّنْیَا و اگر خواستار آخرت است بخاطر آخرت از پیرایه های زندگانی دنیا بگذرد، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدِ اسْتَحْیَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». [ترمذی و احمد] آنکه چنین عمل کرد، از خداوند شرمی را که سزاوار است داشته است».
پس بالاترین درجه حیاء برای کسی است که در مقابل نعمتهای خدا شاکر باشد و درمقابل آن ناسپاسی و کفران نکند ودرمقابلِ سختیها و بلاها، خدا را فراموش نکند؛ حرفهای کفرآمیز نزند و به درگاهش زبان اعتراض نگشاید وهمیـــــشه اوامر خدا را اطاعت کند واز محرمات دوری کند و از خداوند متعال در تمامی حرکاتش و لحظاتش بترسد، آنچنانکه سزاوار و شایسته است.
۲ – حیاء شخص در نفس خودش: شخص با حیا امتناع می کند از اینکه مسائل واسرار خانوادگی را برای دوستانش بازگو کند و گناهان وکارهای زشت خود را برای دیگران بگوید؛ انسان باحیاء بجای بازگو کردنِ گناه، بر تزکیه و پاکی نفس خود حریص می باشد وآن رابه سوی خیروصلاح سوق می دهد.
۳ – حیاء از مردم:شخصی که از خدا و نفس خودش شرم دارد، طبعاً دارای اخلاق بزرگی است که حتی اثر آن را در رفتار با مردم می بیند و از انجام دادن اعمال و رفتار زشت در حضور مردم دوری می کند. همان طور که از خدا شرم می کند، از مردم هم شرم میکند.
۴ – حیاء با پدر و مادر:انسان با حیاء هیچ وقت درمقابل پدرومادرخود کمترین بی ادبی مرتکب نمی شود بلکه با بهترین اخلاق و رفتاربا آنها برخورد می کند.الله تعالی میفرماید:(وَقَضَى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَاناً إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً کَرِیماً { إسراء :۲۳} ( ای انسان ! ) پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستید ، و به پدر و مادر نیکی کنید ( و با آنان نیکو رفتار نمائید ) . هرگاه یکی از آن دو ، و یا هر دوی ایشان نزد تو به سن پیری برسند ، ( کمترین اهانتی بدیشان مکن و حتی سبکترین تعبیر نامؤدّبانه همچون ) اُف به آنان مگو ! ( و بر سر ایشان فریاد مزن ) و آنان را از پیش خود مران و با سخنان محترمانه با آن دو سخن بگو .
۵ – حیاء زن ؛که بهترین وسیله برای حفظ و کرامت اوست .انسان وقتی زندگی سیدتنا مریم ویا همسر سیدنا موسی وهمسر فرعون یا در روایات سیره عطرآگین سیدتنا فاطمه ی زهرا را می خواند آنجاست که متوجه می شود حیای یک خانم به عنوان یک دختر وبه عنوان یک مادر وبه عنوان یک همسر یعنی چه؟که اینها نمونه های برجسته ای از حیابرای زنان ودختران مسلمان هستند والگویشان باید اینها باشند(وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ مَرْیَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَکَاناً شَرْقِیّاً سوره مریم آیه ۱۶ ای پیغمبر ! ) در کتاب ( آسمانی قرآن ، اندکی ) از مریم سخن بگو : آن هنگام که در ناحیه شرقی ( بیت المقدّس برای فراغت عبادت ) از خانواده اش کناره گرفت (فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَاباً فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَراً سَوِیّاً)و پرده ای میان خود و ایشان افکند ( تا خلوتکده اش از هر نظر برای عبادت آماده باشد ، در این هنگام ) ما جبریل ( فرشته ) خویش را به سوی او فرستادیم و جبریل در شکل انسان کامل خوش قیافه ای بر مریم ظاهر شد .(قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیّاً) ( مریم لرزان و هراسان ) گفت : من از ( سوء قصد ) تو ، به خدای مهربان پناه می برم . اگر پرهیزگار هستی ( بترس که من به خدا پناه برده و او کس بیکسان است ) .(قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَاماً زَکِیّاً) ( جبریل ) گفت : ( مترس که من یکی از فرشتگان یزدانم و ) پروردگارت مرا فرستاده است تا ( سبب شوم و ) به تو پسر پاکیزه ای ( از نظر خلق و خوی و جسم و جان ) ببخشم .
تمایز مهمی بین حیا و خجالت است:خجالت، به مفهوم خودداری از برخورد و عدم توانایی ارتباط با دیگران یا به اصطلاح کم رویی است.که مذموم می باشد.اما حیا، به مفهوم رعایت آداب اخلاقی و ضوابط رفتاری است که اسلام در رابطه با دیگران تعیین نموده است.نباید شرم و آزرم مانع حق گویی، طلب علم و یا امر به معروف و نهی از منکر انسان مسلمان باشد. در این موارد حیاء ضرورت نداشته و مسلمان بایستی در آن عرصه ها رعایت ادب و حکمت را بنماید. مسلمان در جستجوی علم و دانش است، و از پرسیدن آنچه نمی داند خجالت نمی کشد. صحابه از پیامبر صلى الله علیه و سلم درباره ی ریز ترین مسائل سؤال نموده و آن حضرت صلى الله علیه و سلم بی آنکه خجالت و شرم مانع گردد، جواب سؤالاتشان را می داد.موضوع خطبه:حیاء
خطیب جمعه اهلسنت صادقیه تهران:استاد عزیز بابایی

سرمایه ی انسان تنها داشتن مال ، اولاد ، مقام وجاه حتی تنها داشتن علم وفناوری نیست بلکه برخوردار بودن از اخلاقها وخصلتهایی همچون حیاء هم سرمایه ی بزرگتری است که چنین سرمایه ای و صاحبان چنین سرمایه ای نزد خداوند متعال و خلق خدا منزلت والایی دارند. حیاء خصلتی نیکو در درون انسان است که باعث می شود،او به سوی انجام کارهای خیر رهنمود شده و از بدیها دوری گزیند. بهمین دلیل حیا همواره باعث بارش باران خیر و برکت و نفع بر دارنده اش می باشد. چنانکه پیامبر صلى الله علیه وسلم می فرمایند: (الحیاء لا یأتی إلا بخیر) [متفق علیه] یعنی: “حیاء جز خیر چیزی را ببار نمی آورد.” و نیز فرموده است: (الحیاء کله خیر) [مسلم] یعنی: ” حیاء همه اش خیر است.”
سیره نویسان درباره شرم و حیای پیامبراکرم -صلى الله علیه وسلم- نوشته اند که شرم وحیای آن حضرت از همه مردم بیشتر بود. ابوسعید خدری می گوید: شرم و حیای آنحضرت از دوشیزگان زیر چادر بیشتر بود، و هرگاه از چیزی خوششان نمی آمد، آثار آن ناخوشایندی در چهره آنحضرت مشهود می گردید . هیچگاه نگاه شان را بخاطر حیائی که داشتند بر چهره کسی نمی دوختند، پلکهایشان را پیوسته فرو می هشتند. نگاه هایشان به زمین طولانی تر از نگاه هایشان به آسمان بود. نگاه های آنحضرت غالباً مستقیم نبود و به نیم نگاهی اکتفا می فرمودند. از فرط شرم و حیا و کرامت نفس، چیزی را که خوش نداشتند مطرح نمی کردند. هرگز کسی را که از او کردار ناپسندی را به آنحضرت گزارش کرده بودند، نام نمی بردند؛ بلکه می گفتند: (ما بال أقوام یصنعون کذا) چه شده است که بعضی ها چنین و چنان کارها را انجام می دهند؟!آنحضرت سزاوارترین مردم به این ستایش فرزدق بود که می گوید:یغضی حیاء ویغضی من مهابته … فلا یکلم إلا حین یبتسم//خود ایشان از فرط شرم و حیا چشمان خویش فروهشته نگاه می دارند، دیگران نیز تحت تأثیر هیبت و ابهت ایشان چشمهایشان را فروهشته نگاه می دارند! با این ترتیب، کسی جرأت نمی کند که با ایشان سخن بگوید، مگر هنگامی که تبسم روی لبانشان نقش می بندد!؟
انواع و درجات حیاء:
۱)شرم و حیای انسان از الله متعال: بالاترین درجه حیا شرم کردن از خداوند متعال است. فرد مسلمان وقتی که ایمان دارد که خدا بر کردار او آگاه است و گفته هایش را شنیده و همواره او را می بیند. در برابر خداوند سبحان ادب نگه داشته و از او شرم می کند. و تلاش می نماید که با کارهای زشت و ناپسند خویش را نیالاید. خداوند متعال درباره ی کسانی که بدون شرم داشتن از او سبحانه و تعالی به گناه و نافرمانی دست می زنند، می فرماید: { یَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلاَ یَسْتَخْفُونَ مِنَ اللّهِ) [نساء: ۱۰۸] آنان می توانند (کارهای زشت خود را) از مردم پنهان دارند ، ولی نمی توانند آن را از خدا پنهان دارند که همیشه با آنان است “مسلمانی که هنگام ارتکاب گناه و معصیت از پروردگارش شرم دارد، به شدت از خداوند خجالت کشیده و به سرعت به سوی پروردگار خویش بازمی گردد و طلب بخشش و مغفرت می کند. پیامبر صلى الله علیه و سلم فرمودند: «اسْتَحْیُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». یعنی: «از خداوند آنچنان که شایسته ی او است شرم داشته باشید». گفتند: یا رسول الله، سپاس خدای را، ما از خداوند شرم داریم. فرمود: «لَیْسَ ذَاکَ نه بدان گونه وَلَکِنَّ الاِسْتِحْیَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ آزرم داشتن از خداوند چنانچه سزاوار است اینست که: أَنْ تَحْفَظَ نگاه داری کنی الرَّأْسَ وَمَا وَعَى سر خویش را و هرچه می اندوزد وَتَحْفَظَ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى شکم خویش را و آنچه دربرمی گیرد وَتَتَذَکَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى و مرگ و فساد و پوسیدگی آن را به خاطر آوری.وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَهَ تَرَکَ زِینَهَ الدُّنْیَا و اگر خواستار آخرت است بخاطر آخرت از پیرایه های زندگانی دنیا بگذرد، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدِ اسْتَحْیَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». [ترمذی و احمد] آنکه چنین عمل کرد، از خداوند شرمی را که سزاوار است داشته است».
پس بالاترین درجه حیاء برای کسی است که در مقابل نعمتهای خدا شاکر باشد و درمقابل آن ناسپاسی و کفران نکند ودرمقابلِ سختیها و بلاها، خدا را فراموش نکند؛ حرفهای کفرآمیز نزند و به درگاهش زبان اعتراض نگشاید وهمیـــــشه اوامر خدا را اطاعت کند واز محرمات دوری کند و از خداوند متعال در تمامی حرکاتش و لحظاتش بترسد، آنچنانکه سزاوار و شایسته است.
۲ – حیاء شخص در نفس خودش: شخص با حیا امتناع می کند از اینکه مسائل واسرار خانوادگی را برای دوستانش بازگو کند و گناهان وکارهای زشت خود را برای دیگران بگوید؛ انسان باحیاء بجای بازگو کردنِ گناه، بر تزکیه و پاکی نفس خود حریص می باشد وآن رابه سوی خیروصلاح سوق می دهد.
۳ – حیاء از مردم:شخصی که از خدا و نفس خودش شرم دارد، طبعاً دارای اخلاق بزرگی است که حتی اثر آن را در رفتار با مردم می بیند و از انجام دادن اعمال و رفتار زشت در حضور مردم دوری می کند. همان طور که از خدا شرم می کند، از مردم هم شرم میکند.
۴ – حیاء با پدر و مادر:انسان با حیاء هیچ وقت درمقابل پدرومادرخود کمترین بی ادبی مرتکب نمی شود بلکه با بهترین اخلاق و رفتاربا آنها برخورد می کند.الله تعالی میفرماید:(وَقَضَى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَاناً إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً کَرِیماً { إسراء :۲۳} ( ای انسان ! ) پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستید ، و به پدر و مادر نیکی کنید ( و با آنان نیکو رفتار نمائید ) . هرگاه یکی از آن دو ، و یا هر دوی ایشان نزد تو به سن پیری برسند ، ( کمترین اهانتی بدیشان مکن و حتی سبکترین تعبیر نامؤدّبانه همچون ) اُف به آنان مگو ! ( و بر سر ایشان فریاد مزن ) و آنان را از پیش خود مران و با سخنان محترمانه با آن دو سخن بگو .
۵ – حیاء زن ؛که بهترین وسیله برای حفظ و کرامت اوست .انسان وقتی زندگی سیدتنا مریم ویا همسر سیدنا موسی وهمسر فرعون یا در روایات سیره عطرآگین سیدتنا فاطمه ی زهرا را می خواند آنجاست که متوجه می شود حیای یک خانم به عنوان یک دختر وبه عنوان یک مادر وبه عنوان یک همسر یعنی چه؟که اینها نمونه های برجسته ای از حیابرای زنان ودختران مسلمان هستند والگویشان باید اینها باشند(وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ مَرْیَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَکَاناً شَرْقِیّاً سوره مریم آیه ۱۶ ای پیغمبر ! ) در کتاب ( آسمانی قرآن ، اندکی ) از مریم سخن بگو : آن هنگام که در ناحیه شرقی ( بیت المقدّس برای فراغت عبادت ) از خانواده اش کناره گرفت (فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَاباً فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَراً سَوِیّاً)و پرده ای میان خود و ایشان افکند ( تا خلوتکده اش از هر نظر برای عبادت آماده باشد ، در این هنگام ) ما جبریل ( فرشته ) خویش را به سوی او فرستادیم و جبریل در شکل انسان کامل خوش قیافه ای بر مریم ظاهر شد .(قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیّاً) ( مریم لرزان و هراسان ) گفت : من از ( سوء قصد ) تو ، به خدای مهربان پناه می برم . اگر پرهیزگار هستی ( بترس که من به خدا پناه برده و او کس بیکسان است ) .(قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَاماً زَکِیّاً) ( جبریل ) گفت : ( مترس که من یکی از فرشتگان یزدانم و ) پروردگارت مرا فرستاده است تا ( سبب شوم و ) به تو پسر پاکیزه ای ( از نظر خلق و خوی و جسم و جان ) ببخشم .
تمایز مهمی بین حیا و خجالت است:خجالت، به مفهوم خودداری از برخورد و عدم توانایی ارتباط با دیگران یا به اصطلاح کم رویی است.که مذموم می باشد.اما حیا، به مفهوم رعایت آداب اخلاقی و ضوابط رفتاری است که اسلام در رابطه با دیگران تعیین نموده است.نباید شرم و آزرم مانع حق گویی، طلب علم و یا امر به معروف و نهی از منکر انسان مسلمان باشد. در این موارد حیاء ضرورت نداشته و مسلمان بایستی در آن عرصه ها رعایت ادب و حکمت را بنماید. مسلمان در جستجوی علم و دانش است، و از پرسیدن آنچه نمی داند خجالت نمی کشد. صحابه از پیامبر صلى الله علیه و سلم درباره ی ریز ترین مسائل سؤال نموده و آن حضرت صلى الله علیه و سلم بی آنکه خجالت و شرم مانع گردد، جواب سؤالاتشان را می داد.موضوع خطبه:حیاء
خطیب جمعه اهلسنت صادقیه تهران:استاد عزیز بابایی

سرمایه ی انسان تنها داشتن مال ، اولاد ، مقام وجاه حتی تنها داشتن علم وفناوری نیست بلکه برخوردار بودن از اخلاقها وخصلتهایی همچون حیاء هم سرمایه ی بزرگتری است که چنین سرمایه ای و صاحبان چنین سرمایه ای نزد خداوند متعال و خلق خدا منزلت والایی دارند. حیاء خصلتی نیکو در درون انسان است که باعث می شود،او به سوی انجام کارهای خیر رهنمود شده و از بدیها دوری گزیند. بهمین دلیل حیا همواره باعث بارش باران خیر و برکت و نفع بر دارنده اش می باشد. چنانکه پیامبر صلى الله علیه وسلم می فرمایند: (الحیاء لا یأتی إلا بخیر) [متفق علیه] یعنی: “حیاء جز خیر چیزی را ببار نمی آورد.” و نیز فرموده است: (الحیاء کله خیر) [مسلم] یعنی: ” حیاء همه اش خیر است.”
سیره نویسان درباره شرم و حیای پیامبراکرم -صلى الله علیه وسلم- نوشته اند که شرم وحیای آن حضرت از همه مردم بیشتر بود. ابوسعید خدری می گوید: شرم و حیای آنحضرت از دوشیزگان زیر چادر بیشتر بود، و هرگاه از چیزی خوششان نمی آمد، آثار آن ناخوشایندی در چهره آنحضرت مشهود می گردید . هیچگاه نگاه شان را بخاطر حیائی که داشتند بر چهره کسی نمی دوختند، پلکهایشان را پیوسته فرو می هشتند. نگاه هایشان به زمین طولانی تر از نگاه هایشان به آسمان بود. نگاه های آنحضرت غالباً مستقیم نبود و به نیم نگاهی اکتفا می فرمودند. از فرط شرم و حیا و کرامت نفس، چیزی را که خوش نداشتند مطرح نمی کردند. هرگز کسی را که از او کردار ناپسندی را به آنحضرت گزارش کرده بودند، نام نمی بردند؛ بلکه می گفتند: (ما بال أقوام یصنعون کذا) چه شده است که بعضی ها چنین و چنان کارها را انجام می دهند؟!آنحضرت سزاوارترین مردم به این ستایش فرزدق بود که می گوید:یغضی حیاء ویغضی من مهابته … فلا یکلم إلا حین یبتسم//خود ایشان از فرط شرم و حیا چشمان خویش فروهشته نگاه می دارند، دیگران نیز تحت تأثیر هیبت و ابهت ایشان چشمهایشان را فروهشته نگاه می دارند! با این ترتیب، کسی جرأت نمی کند که با ایشان سخن بگوید، مگر هنگامی که تبسم روی لبانشان نقش می بندد!؟
انواع و درجات حیاء:
۱)شرم و حیای انسان از الله متعال: بالاترین درجه حیا شرم کردن از خداوند متعال است. فرد مسلمان وقتی که ایمان دارد که خدا بر کردار او آگاه است و گفته هایش را شنیده و همواره او را می بیند. در برابر خداوند سبحان ادب نگه داشته و از او شرم می کند. و تلاش می نماید که با کارهای زشت و ناپسند خویش را نیالاید. خداوند متعال درباره ی کسانی که بدون شرم داشتن از او سبحانه و تعالی به گناه و نافرمانی دست می زنند، می فرماید: { یَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلاَ یَسْتَخْفُونَ مِنَ اللّهِ) [نساء: ۱۰۸] آنان می توانند (کارهای زشت خود را) از مردم پنهان دارند ، ولی نمی توانند آن را از خدا پنهان دارند که همیشه با آنان است “مسلمانی که هنگام ارتکاب گناه و معصیت از پروردگارش شرم دارد، به شدت از خداوند خجالت کشیده و به سرعت به سوی پروردگار خویش بازمی گردد و طلب بخشش و مغفرت می کند. پیامبر صلى الله علیه و سلم فرمودند: «اسْتَحْیُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». یعنی: «از خداوند آنچنان که شایسته ی او است شرم داشته باشید». گفتند: یا رسول الله، سپاس خدای را، ما از خداوند شرم داریم. فرمود: «لَیْسَ ذَاکَ نه بدان گونه وَلَکِنَّ الاِسْتِحْیَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ آزرم داشتن از خداوند چنانچه سزاوار است اینست که: أَنْ تَحْفَظَ نگاه داری کنی الرَّأْسَ وَمَا وَعَى سر خویش را و هرچه می اندوزد وَتَحْفَظَ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى شکم خویش را و آنچه دربرمی گیرد وَتَتَذَکَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى و مرگ و فساد و پوسیدگی آن را به خاطر آوری.وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَهَ تَرَکَ زِینَهَ الدُّنْیَا و اگر خواستار آخرت است بخاطر آخرت از پیرایه های زندگانی دنیا بگذرد، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدِ اسْتَحْیَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ». [ترمذی و احمد] آنکه چنین عمل کرد، از خداوند شرمی را که سزاوار است داشته است».
پس بالاترین درجه حیاء برای کسی است که در مقابل نعمتهای خدا شاکر باشد و درمقابل آن ناسپاسی و کفران نکند ودرمقابلِ سختیها و بلاها، خدا را فراموش نکند؛ حرفهای کفرآمیز نزند و به درگاهش زبان اعتراض نگشاید وهمیـــــشه اوامر خدا را اطاعت کند واز محرمات دوری کند و از خداوند متعال در تمامی حرکاتش و لحظاتش بترسد، آنچنانکه سزاوار و شایسته است.
۲ – حیاء شخص در نفس خودش: شخص با حیا امتناع می کند از اینکه مسائل واسرار خانوادگی را برای دوستانش بازگو کند و گناهان وکارهای زشت خود را برای دیگران بگوید؛ انسان باحیاء بجای بازگو کردنِ گناه، بر تزکیه و پاکی نفس خود حریص می باشد وآن رابه سوی خیروصلاح سوق می دهد.
۳ – حیاء از مردم:شخصی که از خدا و نفس خودش شرم دارد، طبعاً دارای اخلاق بزرگی است که حتی اثر آن را در رفتار با مردم می بیند و از انجام دادن اعمال و رفتار زشت در حضور مردم دوری می کند. همان طور که از خدا شرم می کند، از مردم هم شرم میکند.
۴ – حیاء با پدر و مادر:انسان با حیاء هیچ وقت درمقابل پدرومادرخود کمترین بی ادبی مرتکب نمی شود بلکه با بهترین اخلاق و رفتاربا آنها برخورد می کند.الله تعالی میفرماید:(وَقَضَى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَاناً إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً کَرِیماً { إسراء :۲۳} ( ای انسان ! ) پروردگارت فرمان داده است که جز او را نپرستید ، و به پدر و مادر نیکی کنید ( و با آنان نیکو رفتار نمائید ) . هرگاه یکی از آن دو ، و یا هر دوی ایشان نزد تو به سن پیری برسند ، ( کمترین اهانتی بدیشان مکن و حتی سبکترین تعبیر نامؤدّبانه همچون ) اُف به آنان مگو ! ( و بر سر ایشان فریاد مزن ) و آنان را از پیش خود مران و با سخنان محترمانه با آن دو سخن بگو .
۵ – حیاء زن ؛که بهترین وسیله برای حفظ و کرامت اوست .انسان وقتی زندگی سیدتنا مریم ویا همسر سیدنا موسی وهمسر فرعون یا در روایات سیره عطرآگین سیدتنا فاطمه ی زهرا را می خواند آنجاست که متوجه می شود حیای یک خانم به عنوان یک دختر وبه عنوان یک مادر وبه عنوان یک همسر یعنی چه؟که اینها نمونه های برجسته ای از حیابرای زنان ودختران مسلمان هستند والگویشان باید اینها باشند(وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ مَرْیَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَکَاناً شَرْقِیّاً سوره مریم آیه ۱۶ ای پیغمبر ! ) در کتاب ( آسمانی قرآن ، اندکی ) از مریم سخن بگو : آن هنگام که در ناحیه شرقی ( بیت المقدّس برای فراغت عبادت ) از خانواده اش کناره گرفت (فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَاباً فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَراً سَوِیّاً)و پرده ای میان خود و ایشان افکند ( تا خلوتکده اش از هر نظر برای عبادت آماده باشد ، در این هنگام ) ما جبریل ( فرشته ) خویش را به سوی او فرستادیم و جبریل در شکل انسان کامل خوش قیافه ای بر مریم ظاهر شد .(قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیّاً) ( مریم لرزان و هراسان ) گفت : من از ( سوء قصد ) تو ، به خدای مهربان پناه می برم . اگر پرهیزگار هستی ( بترس که من به خدا پناه برده و او کس بیکسان است ) .(قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَاماً زَکِیّاً) ( جبریل ) گفت : ( مترس که من یکی از فرشتگان یزدانم و ) پروردگارت مرا فرستاده است تا ( سبب شوم و ) به تو پسر پاکیزه ای ( از نظر خلق و خوی و جسم و جان ) ببخشم .
تمایز مهمی بین حیا و خجالت است:خجالت، به مفهوم خودداری از برخورد و عدم توانایی ارتباط با دیگران یا به اصطلاح کم رویی است.که مذموم می باشد.اما حیا، به مفهوم رعایت آداب اخلاقی و ضوابط رفتاری است که اسلام در رابطه با دیگران تعیین نموده است.نباید شرم و آزرم مانع حق گویی، طلب علم و یا امر به معروف و نهی از منکر انسان مسلمان باشد. در این موارد حیاء ضرورت نداشته و مسلمان بایستی در آن عرصه ها رعایت ادب و حکمت را بنماید. مسلمان در جستجوی علم و دانش است، و از پرسیدن آنچه نمی داند خجالت نمی کشد. صحابه از پیامبر صلى الله علیه و سلم درباره ی ریز
ترممین مسائل سؤال نموده و آن حضرت صلى الله علیه و سلم بی آنکه خجالت و شرم مانع گردد، جواب سؤالاتشان را می داد.
منبع. سنت دیلی